Keneler Nerede Yaşar?
Keneler, örümcekgiller ailesinden olup, büyüklükleri 1mm ile 5mm arasındadır. Daha çok bahar ve yaz aylarında aktif haldedirler. Kırmızı-kahverengi, yassı ve oval, kan emici parazitlerdir. Genellikle insan ve hayvan kanından beslenirler.
İnsanlara ve hayvanlara hastalık yayma hususunda meşhurdurlar. Kan emme potansiyeli vücutlarının 100 ile 200 katı arasında olabilir. Yavrularında altı bacak, yetişkinlerinde 8 bacak vardır.
Kenelerin kafalarında delme ve emme organları bulunmaktadır. Kenenin ilk iki bacağında duyu organları bulunur. Bu bacaklarla kurbanlarına tutunurlar. Solunumlarını son iki bacaklarla yaparlar. Üreme organları alt karın bölgesinde bulunur.
Keneler Nerede Yaşar?
Keneler genellikle, uzun çalılıklarda, ormanlarda, dere kenarlarındaki otlarda, ormandaki odun kalıntıları arasında yaşarlar. Ayrıca hayvanların barındığı yerlerde bulunurlar.
İddia edildiği gibi ağaçlarda bulunmaz veya ağaca çıkmazlar. Yaprak üzerinde durup kurbanlarının yanlarından geçmesini beklerler. Temas ettiği anda yapışırlar.
Keneler nemi ve sıcağı sever. Bu nedenle yazın yağmurlu bir günden sonra çok aktif hale gelirler. Ama kuru veya serin havalarda da keneler kurbanlarını avlamakla uğraşırlar.
Ormanların zemini nemli olduğu sürece keneler kuru zamanlara göre daha uzun yaşarlar. Soğukta keneler ender olarak aktif olurlar ama soğuk dönemlerde de yaşamlarını sürdürürler. Yumuşak kış mevsiminde karın altında kalan yaprak örtülerinin altında yaşamaya devam ederler.
Keneler suda uzun süre yaşayamazlar, çünkü su altında arka bacaklarında bulunan teneffüs delikleri hava alamamaya başlarlar.
Keneler Nasıl Avlanır?
Yönünü Nasıl Belirler?
Kenelerde görme duyusu zayıf şekillenmiştir. Deri kenelerinin gözleri bulunmamaktadır.
Kene yönünü belirlemek için Hallersche organını ve bacaklarında bulunan çok sayıda dokunma duyulu kıllarını kullanır. Böylece kendi ortamında engeller ve hareketler oluşturur. Kene kurbanlarını kokularından, vücut ısılarından ve nefes olarak verdiği karbondioksitten tanır.
Nasıl Avlanır?
Kene, kurbanlarına daha iyi ulaşabilmek için otlara, çimlere ve çalılıklara tırmanır. Yetişkin bir kene 1,5 metre yüksekliğe kadar tırmanabilir. Ama genellikle diz ve kalça yüksekliğinde bulunurlar. Keneler yaygın kanının aksine ağaçlara tırmanıp oradan kurbanlarının üzerine atlamazlar.
Av pozisyonunu alan kene Hallersche organı ile çevresindeki tüm koku maddelerini daha iyi algılayabilmek için ön bacaklarını yukarı doğru gererek uzatır.
Kurbanı çevresinde dolaşırken, yıldırım gibi fırlayarak güçlü ön bacaklarındaki pençeleriyle cilde, posta veya giysiye sıkıca tutunur. Bunu saniyeden çok daha kısa sürede yapar.
Nasıl Isırır?
Otun sapından ya da çalılıktan atlayan kene, potansiyel kurbanında ken emebileceği ince derili, nemli ve iyi kan akışı olan bir yer arar. İnsanları, özellikle dizlerinin iç tarafından, bacak arasından, koltuk altından ve ensede saç çizgisinden sokar.
Makas türü uzun çatallı ağız aletleriyle (Cheliceren) kurbanın derisini yırtar ve iğnesi (Hypostom) ile akan kan dolu doku üzerinde bir çukur açar. Bu kan keneyi sürekli olarak boşaltır. Bu nedenle bir ısırıktan değil de kene sokmasından bahsedilir.
Kene Isırdığı Yeri Uyuşturur
Kene hortumunu sokmadan önce ayıklama sırasında salyasını uyuşturucu madde olarak kullanır ve sokma yeri uyuşur. Bu nedenle kenenin hortumu ne kadar büyük ve kaba olursa olsun insan sokmayı hissetmez, aynı sivrisineğin sokma hortumunda olduğu gibi.Aynı zamanda kenenin salyası kanı pıhtılaştıran ve yanmayı önleyen bazı maddeler içerir.
Sokma sırasında kene önceden salyasıyla kurbana başta FSME virüsleri olmak üzere hastalık taşıyıcı ajanları (mikrop, virüs) bulaştırabilir.
Kene Kurbanına Yapışır
Kene kanı tamamen emdiğinde ağırlığı artar. Bu nedenle kurbanından düşmemek için hortumundaki kancaları kullanmakla kalmaz. Birçok kene küçük Hypostom (dudakları) ile 5 ile 30 dakika arasında çimento olarak tanımlanan bir yapıştırıcı türü üretirler. Böylece kurbanın cildine ek bir tutunma sağlar.
Levha kenelerinin Latince adı olan Ixodes, Romalılar tarafından yapıştırıcı üretiminde kullanılan ökse otu (ixos) sözcüğünden gelmektedir. Bir ağaç kenesi olan Ixodes Ricinus çimento üretmeyen bir kene türüdür.
Kenelerden Gelen Tehlikeler
Keneler çeşitli uyarıcıları taşır ve bunları ısırarak aktarırlar. Bu ciddi hastalıklara sebep olabilmaktedir. Bilinen hastalıklar: Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA), Erken Yaz Beyin İltihabı (FSME), Borrelia'dır.
Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA)
Kırım-Kongo kanamalı ateşi, Afrika, Asya, Doğu Avrupa ve Orta Doğu ülkelerinde görülen öldürücü bir viral hastalıktır.
Erken Yaz Beyin İltihabı (FSME)
FSME virüsünün neden olduğu bu hastalık, beyin zarı veya beyin iltihabına neden olarak ülüme kadar götürebilir.
Lyme-Borreliose
Borrelia bakterisinin neden olduğu bir enfeksiyon hastalığıdır. Bakteriler bulaştığı tüm organları, sinir sistemini ve eklem dokularını etkiler.
Diğer Hastalıklar
Dünya genelinde keneler tarafından bulaştırılan 50'nin üzerinde hastalık bulunmaktadır. Çoğu ender olarak görülür. Buna örnek olarak köpek malaryası olarak bilinen Babesiose gösterilebilir.
Kene Isırığının Ciltteki Etkileri Nelerdir?
Kene; ısırık esnasında lokal irritasyon veya orta derecede alerjik reaksiyona sebep olabilen bir toksin enjekte eder. Bununla beraber birçok kene ısırığı ya çok az semptom verir ya da hiç vermez. Kurbanın derisine hipostom denen, kancaları olan merkezi delici bir eleman ile tutunur. Bazı keneler kendilerini kurbana bağlamak için yapıştırıcı bir madde salgılarlar. Bunlara ek olarak Ixodes keneleri ısırılan bölgeye antikoagülan, immün süpresif ve antiinflamatuar maddeler salgılar. Bu maddeler kurban fark etmeden kan emilmesini ve bakteri, spiroket, riketsia, protozoa, virüs, nematod ve toksinler gibi başka patojenlerin de vücuda girişini sağlar.
Keneler ve Evcil Hayvanlar
Kedi ve köpek gibi evcil hayvanlar evden uzaklaştıkları zaman üzerlerinde kene taşıyarak geri gelebilirler. Hayvan üzerindeki kan emmiş ve irileşmiş bir kene yapıştığı bölgeye 6500 civarında yumurta bırakabilir. Bu nedenle köpekler Nisan ve Ağustos ayları arasındaki kene mevsiminde bağlanmalı veya iyi korunmuş yerlerde barındırılmalıdır.
Kedi ve köpeklerdeki keneleri kontrol altında tutmak için aylık topikal tedaviler ve spreyler kullanılabilir. Ayrıca evcil hayvanlar günlük olarak kontrol edilmeli, üzerlerinde kene tespit edilirse dikkatli ve güvenli bir şekilde çıkarılmalıdır.
|
